Onderzoek Communicatie Waterbodemprojecten

Communicatie over waterbodemprojecten gebeurt vaak nogal ad-hoc. Dat gaat vaak goed, maar lang niet altijd. Veel problemen ontstaan door niet of veel te laat communiceren en door het niet adequaat reageren op signalen uit de omgeving.
Een meer systematische aanpak van de communicatie, gebaseerd op eerdere ervaringen, biedt een grotere kans te laten zien dat serieus wordt omgegaan met de omgeving (burgers, organisaties, overheden).

Onzorgvuldig communiceren (dat wil in veel gevallen zeggen te laat of niet communiceren) blijkt in de praktijk te leiden tot:

• Geruchtvorming. Verhalen over de risico's van een depot, over de redenen voor een project of over overlast gaan een eigen leven leiden en versterken elkaar.
  
• Angst en onzekerheid over de gevolgen van een project. Een uitsluitend technische uitleg over risico's blijkt niet effectief om deze angsten weg te nemen en vaak zelfs averechts te werken.
  
• Wantrouwen bij één of meer groepen betrokkenen ten aanzien van het project en de initiatiefnemer (Rijkswaterstaat). Vaak veroorzaakt door het uitblijven van communicatie, het niet reageren op bezwaren en signalen uit de omgeving of het niet nakomen van afspraken (ook m.b.t. communicatie).
  
• Verkeerde verwachtingen bij betrokkenen. Te lage verwachtingen ("Rijkswaterstaat drukt zijn zin toch door") leiden tot desinteresse en gebrek aan betrokkenheid, te hoge verwachtingen tot frustratie en wantrouwen.
  
• Grotere weerstand tegen het project. Deze wordt vaak, maar niet uitsluitend, in de hand gewerkt door één of meer van bovenstaande effecten. Soms blijkt dat signalen uit de omgeving, die een groeiende weerstand aanduiden worden genegeerd. Op een gegeven moment is de weerstand zo groot geworden dat deze niet meer genegeerd kan worden. Maar dan kost het een aanzienlijke inspanning en de nodige tijd om weer voortgang in het project te krijgen. Als dat lukt.
  
  

Een positieve bijdrage van communicatie aan waterbodemprojecten

Uit het onderzoek blijkt dat communicatie kan bijdragen aan:

1. Een soepel verloop van het proces. Communicatie kan hier op verschillende manieren een bijdrage aan leveren:
   • Bieden van duidelijkheid over het proces;
   • Bieden van duidelijkheid over het project ;
   • Adequaat reageren op signalen uit de omgeving;
   • Vergroten betrokkenheid van de omgeving;
   • Adequate klachtenafhandeling;
   • Goede verantwoording gemaakte keuzes.
   
2. Verminderen van aanwezig wantrouwen .
   
3. Tegengaan van geruchtvorming .
   
4. Wegnemen van angst en onzekerheid .
   
5. Informatie verkrijgen als input voor het project. Dat kan informatie zijn voor het treffen van compenserende maatregelen, maar ook over gevolgen van alternatieven of zelf geheel nieuwe alternatieven.
   
6. Bijdragen aan draagvlak voor het project. Dit kan verschillende vormen aannemen:
   • Instemming met een beleidsdocument;
   • Instemmen met een overeenkomst over realisatie van een depot/verwerkingslocatie;
   • Erkenning van het probleem van vervuilde waterbodems;
   • Bereidheid tot meedenken over oplossingen voor het probleem. Bij een ander project heeft een groep betrokkenen zelfs een eigen initiatief opgezet voor de verwerking van baggerspecie;
   • Minder of geen bezwaren;
   • Sterkere positie in bezwaarprocedures. Enerzijds doordat zorgvuldige communicatie mede een teken is van zorgvuldigheid in het planproces, anderzijds omdat het benutten van signalen zorgt voor een completere afweging van belangen.
   
7. Betrokkenen/belanghebbenden de mogelijkheid bieden op een goede wijze in te spelen op de gevolgen van een project (bijvoorbeeld de overlast door een sanering).
   
8. Een onderwerp op de (politieke) agenda plaatsen.

De omgeving serieus nemen is een gemeenschappelijk kenmerk van projecten waarbij succesvol over waterbodems is gecommuniceerd, of dat nu via een interactief proces gebeurde of niet.
Serieus omgaan met de omgeving bepaalt vaak het verschil tussen acceptatie en draagvlak voor het project of weerstand en bezwaren tegen het project. En communicatie is daarbij een belangrijke factor.

Uniek voor waterbodems?
De communicatie over waterbodemprojecten heeft veel gemeen met communicatie over andere projecten, die een ingreep betekenen in de omgeving. Het eigen karakter van waterbodemprojecten ligt met name bij de boodschap. Het probleem van vervuilde waterbodems is voor burgers, organisatie, maar ook voor bestuurders weinig zichtbaar. De oplossing vraagt grote inspanningen en ingrepen, die onzekerheden en risico's met zich meebrengen, terwijl de opbrengst niet altijd even duidelijk is. Deze relatief moeilijke boodschap blijkt in het algemeen goed over te brengen, maar het stelt wel enkele specifieke eisen.

Terug naar begin pagina